
فهرست مطالب این مقاله
در تسویهحساب پایان کار، سه قلم بیشترین اختلاف را میسازند: حقوق معوق، ماندۀ مرخصی و سنوات. عیدی هم معمولاً همانجا به یک پرسش تبدیل میشود. مشکل این است که این اقلام، مبناهای قانونی متفاوتی دارند و یکسان محاسبه نمیشوند؛ همین تفاوت، منشأ بسیاری از شکایتهای نادرست است.
این متن اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین بررسی پروندۀ مشخص نیست. محاسبه در هر پرونده به قرارداد، سابقۀ بیمه و روزهای کارکرد بستگی دارد.
سنوات: پاداش پایان کار
مبنای سنوات، مادۀ ۲۴ قانون کار است. بر پایۀ این ماده، در صورت خاتمۀ قرارداد کار، کار معین یا مدت موقت، کارفرما مکلف است به کارگری که یک سال یا بیشتر کار کرده، برای هر سال سابقه — اعم از متوالی یا متناوب — معادل یک ماه آخرین حقوق بهعنوان مزایای پایان کار بپردازد.
سه نکتۀ عملی:
- «اعم از متوالی یا متناوب» یعنی سابقۀ تکهتکه هم جمع میشود؛ به شرط آنکه رابطۀ کار اثبات شود.
- کمتر از یک سال: سنوات به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود.
- واگذاری حق: سنوات حقی است که با توافق قبلی نمیتوان آن را ساقط کرد؛ توافق پس از تحقق حق، بحث جداگانهای دارد.
عیدی: مبنای مستقل
عیدی بر پایۀ مادۀ ۲۴ قانون کار تعیین نمیشود؛ مبنای آن قانون تعیین عیدی و پاداش سالانۀ کارگران مصوب ۱۳۷۰ است. در این چارچوب، عیدی سالانه با معیار حداقل دستمزد همان سال سنجیده میشود: حداقل معادل شصت روز مزد و حداکثر تا سقف نود روز.
نکات مهم:
- نسبت به کارکرد: اگر کارگر کمتر از یک سال در آن سال کاری کار کرده باشد، عیدی به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود.
- مبلغ ثابت نیست: ارقام سالانه با مصوبۀ شورای عالی کار تغییر میکند؛ عدد سال گذشته مبنای سال جدید نیست.
- عیدی و سنوات دو حق جداگانهاند: پرداخت یکی، تکلیف دیگری را ساقط نمیکند.
سه قلمی که نباید با هم اشتباه شوند
| قلم | مبنا | معیار |
|---|---|---|
| سنوات | مادۀ ۲۴ قانون کار | یک ماه آخرین حقوق برای هر سال سابقه |
| عیدی | قانون مصوب ۱۳۷۰ | بین شصت تا نود روز مزد، به نسبت کارکرد |
| حقوق معوق | قرارداد و قانون کار | روزهای کارکرد پرداختنشده |
ماندۀ مرخصی استفادهنشده نیز قلم چهارم است و با مزد روزهای باقیمانده محاسبه میشود.
مرجع رسیدگی
اختلافهای کارگری و کارفرمایی، مسیر اختصاصی خود را دارند: ابتدا هیئت تشخیص، و در صورت اعتراض، هیئت حل اختلاف. مادۀ ۱۵۷ قانون کار صلاحیت این مراجع را تعیین کرده و تبصرۀ مادۀ ۲۴ نیز رسیدگی به اختلافهای مربوط به مزایای پایان کار را پیشبینی کرده است.

مدارکی که پرونده را میسازد
- قرارداد کار و هر الحاقیه یا تمدید آن
- سابقۀ بیمه و لیستهای ارسالی به تأمین اجتماعی
- فیشهای حقوق و گردش حساب بانکی واریز حقوق
- مدارک حضور و غیاب و برنامههای شیفت
- مکاتبات پایان کار: اخطار، استعفا، توافق تسویه
اگر قرارداد کتبی وجود ندارد، شهادت همکاران، مکاتبات کاری، کارت شناسایی و سوابق بیمه جای آن را میگیرد.
اشتباههای رایج
- امضای برگۀ تسویه بدون محاسبه: امضای «برائت کامل» پیش از رسیدگی، پرونده را ضعیف میکند.
- اتکا به گفتار شفاهی دربارۀ سابقه: سابقه باید با بیمه یا مستندات کار اثبات شود.
- درخواست سنوات برای سال جاری در میانۀ کار: سنوات در پایان رابطۀ کار مطالبه میشود؛ درخواست زودهنگام، پرونده را ناهمگون میکند.
- اشتباه گرفتن عیدی با پاداش اختیاری: عیدی، حق قانونی است و با پاداش عملکرد یکی نیست.
- طرح دعوا در دادگاه عمومی: مرجع نخست، هیئت تشخیص است.
سؤالات متداول
سنوات چگونه محاسبه میشود؟
بر پایۀ مادۀ ۲۴ قانون کار، برای هر سال سابقه معادل یک ماه آخرین حقوق، و برای کارکرد کمتر از یک سال به نسبت مدت کار. مبنای محاسبه، آخرین حقوق دریافتی است.
عیدی چقدر است؟
عیدی بر پایۀ قانون مصوب ۱۳۷۰ و با معیار حداقل دستمزد همان سال سنجیده میشود؛ حداقل شصت روز و حداکثر نود روز مزد، و برای کارکرد کمتر از یک سال به نسبت آن. ارقام هر سال با مصوبۀ شورای عالی کار تغییر میکند.
آیا کارفرما میتواند سنوات را نپردازد؟
خیر. سنوات از حقوق قانونی کارگر است و با توافق قبلی قابل ساقط کردن نیست. امتناع از پرداخت، قابل طرح در هیئت تشخیص است.
مرجع رسیدگی به اختلاف سنوات و عیدی کجاست؟
هیئت تشخیص ادارۀ کار، و در صورت اعتراض، هیئت حل اختلاف. مادۀ ۱۵۷ قانون کار صلاحیت این مراجع را تعیین کرده است.
منابع قانونی
- مادۀ ۲۴ قانون کار (و تبصرۀ آن)
- قانون تعیین عیدی و پاداش سالانۀ کارگران مصوب ۱۳۷۰
- مواد ۱۵۷ و ۱۶۴ قانون کار، در بخش مراجع حل اختلاف
- قانون تأمین اجتماعی، در بخش سابقۀ بیمه
نتیجه
سنوات و عیدی دو حق جداگانهاند که با دو معیار متفاوت سنجیده میشوند؛ یکی بر پایۀ سابقۀ کار و آخرین حقوق، دیگری بر پایۀ حداقل دستمزد سال و مدت کارکرد. پیش از هر اقدامی، سابقۀ بیمه و فیشهای حقوق را کنار هم بگذارید؛ پروندۀ کارگری با همین دو سند شروع میشود.
برای بررسی پروندۀ خود درخواست مشاوره ثبت کنید یا صفحۀ حقوق کار و بیمه را ببینید.
همچنین ببینید
این مقاله جنبۀ اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین مشاورۀ حقوقی دربارۀ پروندۀ مشخص نیست. برای بررسی موضوع خود، درخواست مشاوره ثبت کنید.


