
فهرست مطالب این مقاله
وقتی چک در بانک پاس نمیشود، کار تمام نشده است؛ تازه شروع شده. برگهای که بانک میدهد، هم مبنای مطالبۀ حقوقی است و هم ساعت ششماهۀ شکایت کیفری را کوک میکند. بیشتر پروندههای چکی که شکست میخورند، در همین مرحله ضربه میبینند.
این متن اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین بررسی پروندۀ مشخص نیست. وضعیت هر چک به تاریخ صدور، نوع چک و سابقۀ ثبت در سامانه بستگی دارد.
مبنای قانونی
قانون صدور چک، با اصلاحات ۱۳۹۷، مسیر ثبت عدم پرداخت را در سامانۀ یکپارچۀ بانک مرکزی روشن کرده است: اگر وجه چک به یکی از علتهای مقرر پرداخت نشود، بانک مکلف است به درخواست دارنده، عدم پرداخت را در سامانه ثبت کند، کد رهگیری بگیرد و گواهی عدم پرداخت را با مشخصات چک و صادرکننده و علت نکول تحویل دهد.
دو نکتۀ تعیینکننده در همین بند آمده است:
- گواهی بدون کد رهگیری، در مراجع قضایی و ثبتی بیاثر است.
- علت نکول باید در گواهی قید شود، چون در ادامۀ پرونده اثر دارد.
علتهای رایج نکول
- کافی نبودن موجودی
- مسدود بودن حساب
- عدم مطابقت امضا
- عدم مطابقت مشخصات چک با سامانه
- بسته بودن حساب یا فقدان سابقۀ کافی
در گواهی، وضعیت مطابقت یا عدم مطابقت امضا با نمونۀ بانکی نیز ثبت میشود. همین بند، در پروندههای کیفری اهمیت زیادی دارد.

مدارکی که بانک میخواهد
- اصل چک
- کارت ملی یا معرفینامۀ رسمی دارنده
- فرم درخواست کتبی که در شعبه تکمیل میشود
اگر چک را نمایندۀ شرکت ارائه میدهد، مدرک نمایندگی هم لازم است. نسخۀ گواهی یا تصویر خوانای آن را نزد خود نگه دارید؛ در همۀ مراحل بعدی به آن نیاز دارید.
مهلت ششماهۀ ارائۀ چک
بر پایۀ مادۀ ۱۱ قانون صدور چک، اگر دارنده تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه نکند، حق شکایت کیفری ندارد. پس دو تاریخ را هرگز فراموش نکنید:
- تاریخ صدور چک — مبدأ مهلت ارائۀ چک به بانک.
- تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت — مبدأ مهلت شکایت کیفری.
ترتیب درست اقدام
- ارائۀ چک به بانک در مهلت و دریافت گواهی با کد رهگیری.
- بررسی محتوای گواهی: مشخصات، مبلغ، علت نکول و کد رهگیری.
- اطلاع کتبی به صادرکننده و تعیین مهلت برای پرداخت.
- انتخاب مسیر: شکایت کیفری در مهلت، یا مطالبۀ حقوقی وجه چک.
- پیگیری همزمان: مسیر کیفری و حقوقی، دو مسیر جدا با آثار جدا هستند.
پیگیری حقوقی موازی
گواهی عدم پرداخت، سند اصلی دعوای حقوقی است. در این مسیر میتوانید اصل وجه، خسارت تأخیر تأدیه و در صورت وجود، وجه التزام قراردادی را مطالبه کنید. مهلتهای این مسیر جدا از مهلت کیفری است و در مقالۀ چک برگشتی توضیح داده شده است.
اشتباههای رایج
- گرفتن گواهی بدون کد رهگیری: در مراجع قضایی و ثبتی بیاثر است.
- گذشتن شش ماه از تاریخ چک: حق کیفری ساقط میشود.
- نداشتن نسخۀ گواهی: در مراحل بعد، بازسازی آن دشوار است.
- مخلوط کردن دو مهلت: مهلت شکایت از تاریخ گواهی است، نه تاریخ چک.
- اتکا به وعدۀ شفاهی صادرکننده: مهلتها متوقف نمیشوند.
سؤالات متداول
آیا گواهی عدم پرداخت خودبهخود صادر میشود؟
نه. بانک بنا به درخواست دارنده آن را صادر میکند؛ درخواست کتبی و مدارک هویتی لازم است.
گواهی بدون کد رهگیری چه ارزشی دارد؟
در مراجع قضایی و ثبتی به آن ترتیب اثر داده نمیشود. پیش از ترک شعبه، وجود کد رهگیری را بررسی کنید.
مهلت شکایت کیفری از چه زمانی شروع میشود؟
از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت؛ شش ماه. مهلت ارائۀ چک به بانک نیز شش ماه از تاریخ صدور چک است.
اگر چک را پس از برگشت به کسی منتقل کنم چه میشود؟
حق شکایت کیفری به دارندهای تعلق دارد که گواهی به نام او صادر شده است. انتقال چک پس از صدور گواهی، این حق را منتقل نمیکند.
منابع قانونی
- مادۀ ۳ قانون صدور چک، با اصلاحات ۱۳۹۷
- مادۀ ۱۱ قانون صدور چک
- قانون صدور چک، در بخش سامانۀ یکپارچه و گواهی عدم پرداخت
نتیجه
گواهی عدم پرداخت، کلید پروندۀ چک است. سه چیز را همان روز بررسی کنید: کد رهگیری، علت نکول و تاریخ صدور. هر یک از این سه، مسیر بعدی را تعیین میکند.
برای بررسی پروندۀ خود درخواست مشاوره ثبت کنید یا صفحۀ چک، سفته و اسناد تجاری را ببینید.
همچنین ببینید
این مقاله جنبۀ اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین مشاورۀ حقوقی دربارۀ پروندۀ مشخص نیست. برای بررسی موضوع خود، درخواست مشاوره ثبت کنید.


